Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, yifatanyije n’abaturage bo mu Karere ka Huye, mu gikorwa cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 abazize Jenoside yakorewe Abatusti biciwe kuri Paruwasi ya Simbi.
Kuri uyu wa gatanu tariki ya 18 Mata 2025 ,Abatuye mu Mirenge ya Simbi na Maraba n’abandi baturutse mu bice bitandukanye by’Igihugu, bitabiriye iki gikorwa cyo Kwibuka31 Abatutsi barenga 40,000 biciwe kuri Paruwasi Gatolika ya Simbi muri Jenoside yakorewe Abatutsi.
Umurenge wa Simbi uherereye mu cyahoze ari Komini Maraba yayoborwaga na Burugumesitiri Habineza Jean Marie Vianney guhera mu mpera za 09/1990.
Uyu mu Burugumesitiri yaranzwe no gutoteza Abatutsi bikomeye kuko aricyo bari bamushyiriye ku butegetsi nkuko byavugiwe mu buhamya bwatanzwe bukurikira :
-Habineza yagiye mu kigo cya CERAI i Simbi mu gitondo afata Mazimpaka Gregoire wayiyobaraga, arazamuka i Cyendajuru afata mwarimu Kanobayire Jean Baptiste abajyana baboshye bari hagati y’abapolisi babiri bafite imbunda, bajya mu ngo zabo i Gisakura kubasaka ngo bashaka imbunda bahawe n’inkotanyi.
-Yashyize imbaraga mu gutoza interahamwe kwikorera ibikoresho byicishijwe abatutsi(impiri zitwaga nta mpongano y’umwanzi, imiheto n’imyambi, amacumu), no kuziha ibindi bikoresho bitandukanye birimo imihoro, imbunda na grenades. Yakoresheje listes z’abatutsi n’aho batuye kugira ngo kuzabica bizaborohere kandi ntihazagire numwe ubacika kuko babaga bafite imyirondoro yuzuye. Kuva Inkotanyi ziteye nta mututsi wavaga muri Komini Maraba adafite laisser-passer ya Komini.
Mbere yuko babica, Perezida Sindikubwabo avuye ku Gikongoro, yaje kubashishikaza anabagaya ko batinze kwica abatutsi, hanyuma ageze i Butare, aboherereza abasirikare bo kubafasha. Kuri uwo munsi, interahamwe ziturutse ku Gikongoro zifatanyije n’iza Maraba, abasirikare, abajandarume n’abapolisi babagabyeho igitero gikomeye. Hari ku manywa y’ihangu ubwo interahamwe ebyiri zuriye kiriziya zisambura ibati zibasukaho essence, uwitwa Bushakiro abamenamo ifu y’urusenda rubabuza guhumeka. Nyuma, baciye inzugi babatera amagrenades n’amabuye, birangiye interahamwe zirinjira zifata abagihumeka ziratemagura zirabarangiza. Hiciwe abatutsi bagera ku bihumbi 40.000.
Bamaze kwica Abatutsi bo mu Kiriziya ya Simbi, Burugumesitiri Habineza yatumye interahamwe yitwa Ruzindana Celestin ku babikira ko bagiye kuza kwica abatutsi bahahungiye mu kigo nderabuzima cya Simbi. Interahamwe ntizatinze zahise zijyayo zica ababikira (mama Petero Claver, mama Pawulo na mama Pelajiya), mama Gerivasi bamukubise impiri mu mutwe nyuma aza guhembuka ariko yahumye amaso. Bishe n’abatutsi bari bahungiye muri iryo vuriro.
Abari ku isonga mu bwicanyi :
– Abari abapolisi ba Komini: Nkuriza, Antoni Kanani, Nyirimana Kaniziyo Sebarinda Celestin yari yarasezerewe mu gipolisi.
– Nshimyumukiza Clement yari « Assistant Bourgmestre »
-Rwabuhungu Sylvestre yari perezida wa MDR Power muri Komini
-Mujyambere Antoinne yari umwarimu, akaba na perezida wa MRND muri Komini n’abandi baturutse Gikongoro.
Uwo munsi muri Komini Kigembe i Butare hishwe Abatutsi hagati y’ibihumbi 2000 na 3 000.